Diş hassasiyeti, dişlerin soğuk, sıcak, tatlı, ekşi gibi uyaranlarla ya da fırçalama sırasında kısa süreli ve keskin bir sızı vermesiyle kendini gösteren bir durumdur. Tıbbi adıyla dentin hassasiyeti (dentin hipersensitivitesi) olarak bilinen bu tablo, toplumda oldukça yaygın görülür ve günlük yaşam konforunu etkileyebilir.
Dişin dış yüzeyi, vücudun en sert dokusu olan mine tabakasıyla kaplıdır. Minenin altında ise dişin sinirine uzanan çok sayıda mikroskobik kanal içeren dentin dokusu yer alır. Mine aşındığında veya diş eti kök yüzeyini örtmediğinde bu kanallar dış ortama açılır; ağza alınan bir yudum soğuk su bile kanallardaki sıvıyı hareketlendirerek sinire kadar ulaşan ani bir sızlamaya neden olabilir.
Diş hassasiyeti çoğu zaman tek başına ciddi bir hastalık değildir ancak altında aşınma, çürük, çatlak ya da diş eti problemleri gibi tedavi gerektiren durumlar yatabilir. Bu nedenle sızlamanın neden kaynaklandığının hekim tarafından belirlenmesi, doğru çözümün planlanabilmesi açısından önem taşır.
İçeriğin devamında, diş hassasiyetinin nedenlerine, belirtilerine, evde uygulanabilecek destekleyici yöntemlere ve klinikte başvurulan tedavi seçeneklerine yer verilmiştir.
Diş Hassasiyeti Nedir?
Diş hassasiyeti, açığa çıkan dentin yüzeyinin normalde ağrı oluşturmaması gereken uyaranlara karşı abartılı bir tepki vermesidir. Sızlama genellikle birkaç saniye sürer ve uyaran ortadan kalktığında kısa sürede geçer. Bu durum hassasiyeti diğer diş ağrılarından ayırmada önemli bir ipucudur. Uyaran olmadan kendiliğinden başlayan, dakikalarca süren, zonklama şeklinde hissedilen veya geceleri uykudan uyandıran ağrılar çoğunlukla basit hassasiyetten farklı bir soruna işaret eder ve daha kapsamlı bir muayene gerektirir.
Dişler Neden Sızlar?
Dişlerin sızlamasının temel nedeni, dentin dokusunu koruyan mine tabakasının ya da kök yüzeyini örten diş etinin zamanla kaybedilmesidir.
Diş hassasiyetine yol açabilecek başlıca nedenler şunlardır:
-
Mine Aşınması: Asitli içecekler, turunçgiller, sirkeli yiyecekler ve sık tüketilen gazlı içecekler mine yüzeyini zamanla aşındırarak dentinin açığa çıkmasına zemin hazırlayabilir.
-
Hatalı Fırçalama: Sert kıllı fırçayla ve aşırı kuvvet uygulanarak yapılan fırçalama, özellikle diş boyun bölgesinde aşınmalara neden olabilir.
-
Diş Eti Çekilmesi: Diş etinin geri çekilmesiyle mine ile korunmayan kök yüzeyi açığa çıkar ve bu bölge uyaranlara karşı oldukça duyarlı hale gelir.
-
Diş Çürükleri ve Kırık Dolgular: Çürük ya da kenarı bozulmuş dolgular, uyaranların dişin iç dokularına ulaşmasını kolaylaştırır.
-
Çatlak veya Kırık Dişler: Gözle görülmeyen ince çatlaklar, özellikle ısırma ve çiğneme sırasında ani sızlamalara yol açabilir.
-
Diş Sıkma ve Gıcırdatma: Gece boyunca uygulanan aşırı kuvvet, mine yüzeyinde aşınmaya ve diş boyunlarında çentiklenmeye neden olabilir.
-
Mide Asidi: Reflü veya sık kusma ile ağıza ulaşan asit, mine dokusunu kimyasal olarak aşındırabilir.
-
Geçici Nedenler: Diş beyazlatma, yeni yapılan dolgu ya da diş taşı temizliği sonrasında birkaç gün ile birkaç hafta arasında süren geçici hassasiyet görülebilir.
Ön dişlerde ya da alt dişlerde hissedilen sızlamalar da çoğunlukla bu nedenlerden birine bağlıdır. Sızlamanın hangi dişte, hangi uyaranla ve ne kadar süreyle ortaya çıktığının hekimle paylaşılması, doğru tanının konulmasını kolaylaştırır.
Diş Hassasiyeti Belirtileri Nelerdir?
Diş hassasiyetinin en belirgin işareti, belirli bir uyaranla başlayıp kısa sürede sona eren keskin bir sızıdır. Şikayet tek bir dişte olabileceği gibi bir bölgedeki ya da ağızdaki birçok dişte aynı anda hissedilebilir.
Diş hassasiyetinde sık karşılaşılan belirtiler aşağıdaki gibidir:
-
Soğuk su, dondurma veya buzlu içecek tüketirken dişlerde ani sızlama
-
Sıcak çay, kahve ya da çorba ile ortaya çıkan rahatsızlık hissi
-
Tatlı veya ekşi gıdalardan sonra dişlerde kısa süreli sızı
-
Soğuk havada ağızdan nefes alındığında hissedilen hassasiyet
-
Fırçalama ya da diş ipi kullanımı sırasında belirli bölgelerde sızlama
-
Diş boyun kısmında dil ile hissedilebilen çentik veya basamak
Diş Hassasiyetine Ne İyi Gelir?
Hassas dişler için geliştirilmiş diş macunlarının düzenli kullanımı, yumuşak kıllı fırça tercih edilmesi ve asitli gıdaların tüketim sıklığının azaltılması diş hassasiyetini hafifletmeye yardımcı olabilir. Bu tür macunlar, dentin kanallarını kapatarak ya da sinir iletimini yatıştırarak etki gösterir; etkilerinin hissedilmesi için genellikle birkaç hafta düzenli kullanım gerekir.
Evde dikkat edilebilecek diğer noktalar şu şekilde sıralanabilir:
-
Asitli bir yiyecek veya içecek tüketildikten hemen sonra fırçalamak yerine bir süre beklemek ve ağzı suyla çalkalamak
-
Dişleri yatay ve sert hareketler yerine nazik, dairesel hareketlerle fırçalamak
-
Asitli ve gazlı içecekleri mümkünse pipetle ve öğün aralarında değil, öğünlerle birlikte tüketmek
-
Aşırı sıcak ve aşırı soğuk yiyecekleri art arda tüketmekten kaçınmak
-
Beyazlatıcı özellikli ve aşındırıcılığı yüksek ürünleri hekime danışmadan uzun süre kullanmamak
Evde yapılan bu uygulamalar şikayetleri azaltmaya destek olsa da hassasiyetin altındaki nedeni ortadan kaldırmayabilir. Kalıcı bir çözüm için sızlamanın kaynağının diş hekimi muayenesiyle belirlenmesi gerekir.
Diş Hassasiyeti Nasıl Geçer?
Diş hassasiyeti, nedeni doğru tespit edilip bu nedene yönelik tedavi uygulandığında çoğu zaman belirgin ölçüde azalır veya tamamen geçer. Hekim, öncelikle çürük, çatlak, kırık dolgu ya da diş eti hastalığı gibi tedavi gerektiren bir durum olup olmadığını değerlendirir.
Klinikte başvurulabilecek başlıca yöntemler şunlardır:
-
Flor Vernik Uygulaması: Hassas bölgelere sürülen yoğun florür içerikli vernikler, mine ve dentin yüzeyinin güçlenmesine ve kanalların daralmasına katkıda bulunur.
-
Hassasiyet Giderici Ajanlar: Dentin yüzeyine uygulanan özel solüsyonlar ve bağlayıcı materyaller, açık kanalların örtülmesini hedefler.
-
Dolgu ile Kapatma: Diş boyunlarındaki aşınma ve çentikler ya da çürük bölgeler, diş renginde dolgu materyalleriyle onarılarak dış etkenlerden korunur.
-
Diş Eti Tedavileri: Diş eti çekilmesine bağlı hassasiyette, uygun vakalarda açığa çıkan kök yüzeyini örtmeye yönelik diş eti cerrahisi uygulamaları değerlendirilebilir.
-
Gece Plağı: Diş sıkma ve gıcırdatmanın neden olduğu aşınmalarda, kişiye özel plaklar dişlerin korunmasına yardımcı olur.
-
Kanal Tedavisi: Diğer yöntemlere yanıt vermeyen ve sinirin etkilendiği düşünülen ileri vakalarda son seçenek olarak gündeme gelebilir.
Hangi yöntemin uygun olduğu, muayene ve gerekirse röntgen değerlendirmesi sonucunda netleşir. Beyazlatma veya dolgu sonrasında görülen geçici hassasiyetler ise çoğunlukla kendiliğinden azalır; uzun sürmesi halinde kontrole gidilmesi yeterlidir.
Diş Hassasiyetinin Oluşmaması için Ne Yapılmalı?
Mine dokusu bir kez kaybedildiğinde kendini yenileyemez; bu nedenle hassasiyetin önlenmesinde mineyi ve diş etini korumaya yönelik alışkanlıklar belirleyici rol oynar. Günlük bakımda yapılacak küçük değişiklikler uzun vadede fark yaratabilir.
Alınabilecek koruyucu tedbirleri şu maddelerle özetlemek mümkündür:
-
Günde iki kez, yumuşak kıllı fırça ve florürlü diş macunu ile nazikçe fırçalamak
-
Diş aralarını diş ipi veya arayüz fırçasıyla düzenli olarak temizlemek
-
Asitli ve şekerli içeceklerin tüketim sıklığını sınırlamak
-
Diş sıkma veya gıcırdatma fark edildiğinde hekim değerlendirmesi istemek
-
Reflü gibi mide şikayetleri varsa ilgili hekim tarafından takip edilmek
-
Altı ayda bir diş hekimi kontrolüne giderek çürük ve aşınmaları erken dönemde tespit ettirmek
Bu önlemler hem mevcut hassasiyetin artmasının hem de yeni bölgelerde sızlama oluşmasının önüne geçilmesine katkıda bulunur.
Sıkça Sorulan Sorular
Diş Hassasiyeti Kendiliğinden Geçer mi?
Beyazlatma, dolgu veya diş taşı temizliği sonrasında görülen hassasiyet genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde kendiliğinden geçer. Aşınma, çürük veya diş eti çekilmesine bağlı hassasiyet ise nedeni tedavi edilmedikçe çoğunlukla devam eder.
Diş Hassasiyeti Evde Nasıl Geçer?
Hassas dişlere yönelik diş macunu kullanmak, yumuşak fırçayla nazik fırçalamak ve asitli gıdaları azaltmak evde şikayetlerin hafiflemesine yardımcı olabilir. Ancak birkaç haftalık düzenli bakıma rağmen geçmeyen sızlamalar için diş hekimine başvurulmalıdır.
Diş Eti Hassasiyeti Neden Olur?
Diş eti hassasiyeti çoğunlukla plak birikimine bağlı diş eti iltihabı, sert fırçalama veya hormonal değişimler nedeniyle ortaya çıkar. Diş etinde kanama ve kızarıklık eşlik ediyorsa diş eti sağlığının hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Diş Hassasiyeti Çürük Belirtisi midir?
Diş hassasiyeti her zaman çürük anlamına gelmez ancak özellikle tatlı gıdalarla tek bir dişte ortaya çıkan sızlama çürüğe işaret edebilir. Kesin ayrım muayene ve gerekirse röntgen ile yapılır.
Ön Dişler Neden Sızlar?
Ön dişlerdeki sızlama çoğunlukla diş boyun bölgesindeki aşınmalara, diş eti çekilmesine veya beyazlatma sonrası geçici hassasiyete bağlıdır. Darbe sonrası başlayan sızlamalarda dişte çatlak olasılığı açısından kontrol yaptırılmalıdır.
